Borsa

Para Lazım – Roubini: Dünyanın Covid-19 ekonomik krizinden çıkışı sistemsiz

Parapik sunar ;

Son on yılların en sert global sakinliğinden sonra, özel ve resmi kurumlar ekonomistleri dünya üretiminin bu yıl ve daha sonra güçlü bir halde toparlanacağı konusunda giderek daha iyimserler. Fakat önümüzdeki genişleme, hem ekonomiler ortasında hem de ekonomiler içinde eşit olmayan bir halde dağıtılacak. Toparlanmanın V halinde olup olmadığı (potansiyelin üzerinde büyümeye güçlü bir dönüş), U biçiminde (V’nin daha anemik bir versiyonu) yahut W formunda (çift daldırma durgunluğu) farklı ekonomilerde ve bölgelerde çeşitli faktörlere bağlı olacak.

Koronavirüs birçok ülkede hala yaygınken, kıymetli bir soru, iktisatların çok erken tekrar açıldığı birtakım durumlarda gördüğümüz üzere, virüs mutasyonlarının ortaya çıkmasının tekrarlanan kapa-aç döngülerini tetikleyip tetiklemeyeceği. Bilhassa uğursuz bir mümkünlük, aşıya dirençli varyantların ortaya çıkması ve şimdiye kadar birçok bölgede çok yavaş olan aşılama gayretlerinin aciliyetini artırması.

Virüsün ötesinde, dikkate alınması gereken bir dizi ilgili ekonomik risk de mevcut. Yavaş yahut yetersiz sağlam bir güzelleşme, çok fazla firma iflas ederse ve işgücü piyasaları “histerezis” sergilemeye başlarsa (uzun vadeli işsizlik, maharet erozyonundan ötürü personelleri işsiz hale getirdiğinde) kalıcı yara izlerine neden olabilir. Bir öteki soru ise, yüksek borçlu firmalar (küçük ve büyük) ve haneler ortasında ne kadar borcun düşeceğine bağlı olarak tüketiciler pandemi periyodu tasarruflarını harcadıkça bu tesirin biriken talebi özgür bırakmasıyla büsbütün dengelenip dengelenmeyeceği.

Bir öbür tasa alanı da sosyo-politik: artan eşitsizlik, istikrarsızlığın ve depresif toplam talebin daha da bariz bir kaynağı haline gelecek mi? Bir çok şey, geride kalanların gelirlerini ve harcamalarını desteklemek için uygulanacak siyasetlerin ölçeğine, kapsamına ve kapsayıcılığına bağlı olacak. Tıpkı biçimde, bugüne kadar uygulanan makro siyaset uyaranlarının (para, kredi ve maliye) kâfi, yetersiz yahut aslında çok olup olmayacağı, birtakım durumlarda enflasyonun ve enflasyon beklentilerinin keskin bir biçimde yükselmesine yol alıp almayacağı da görülmeye devam etmekte.

Tüm bu belirsizlikleri göz önünde bulundurarak, toparlanma şu anda ABD, Çin ve Çin global tedarik zincirlerinin bir modülü olan Asya gelişmekte olan pazarlarda daha güçlü olacak üzere görünüyor. ABD’de, yeni enfeksiyonlardaki düşüş, yüksek aşılama oranları, artan tüketici ve iş itimadı ve mali ve nakdî genişlemenin geniş kapsamlı tesirleri bu yıl sağlam bir toparlanmaya yol açacak.

Burada, ana risk çok ısınma. Enflasyondaki son artış ABD Merkez Bankası Fed’in beklediğinden daha kalıcı olabilir ve bugünkü köhne finansal piyasalar bir düzeltmeye uğrayarak itimadı zayıflatabilir.

Çin’de ve onunla yakından kontaklı ekonomilerde, toparlanma gücünün birçoklarını yetkililerin virüsü erken denetim altına almadaki başarısına ve hepsi de iş inancının süratli bir halde tekrar toparlanmasıyla onarıma müsaade veren makro uyaranın tesirlerine borçlu. Lakin Çin’in çok krediyi dizginlerken daha güçlü büyümeyi sürdürmeye çalışmasıyla Çin özel ve kamu kesimlerinin birtakım bölgelerinde yüksek seviyede borç ve kaldıraç risk oluşturacak. Daha genel olarak, ABD ve Çin ortasında artan bir rekabet – daha soğuk bir savaş – mümkünlüğü, bilhassa daha kapsamlı bir ekonomik ayrışmaya ve yenilenen bir korumacılığa yol açarsa, Çin ve global büyümeyi tehdit edecektir.

Avrupa, yeni bir enfeksiyon dalgası ve kilitlenmeler nedeniyle 2020’nin son çeyreğinde ve 2021’in birinci çeyreğinde çift tabanlı bir sakinlik yaşadı. Toparlanma ikinci çeyrek boyunca zayıf kalacak, fakat aşılama oranları yükselmeye devam ederse ve makro siyaset destekleyici olmaya devam ederse büyüme yılın ikinci yarısında hızlanabilir. Fakat takviye ve çeşitli kredi garantilerini çok erken, etaplı olarak kaldırmak daha kalıcı yara izleri bırakacaktır.

Dahası, uzun vakittir muhtaçlık duyulan yapısal ıslahatlar olmadan, avro bölgesinin kimi kısımları düşük potansiyel büyüme ve yüksek kamu borç oranları kaydetmeye devam edecek. Avrupa Merkez Bankası varlık satın almaya devam ettiği sürece, spreadler (yani Alman ve İtalyan tahvil getirileri ortasındaki fark) düşük kalabilir. Fakat nakdî dayanağın eninde sonunda etaplı olarak kaldırılması ve açıkların azaltılması gerekecek. Ve krizden yararlanmak isteyen popülist Eurosceptic partilerinin hayaleti daima olarak ortaya çıkacak.

Japonya’da da çok yavaş bir toparlanma izleniyor. Yeni bir enfeksiyon dalgasını denetim altına almak için kilitlenmenin akabinde, bu yılın birinci çeyreğinde negatif büyüme yaşadı ve artık Tokyo’daki yaz Olimpiyat Oyunları’nı planda tutmakta zorlanıyor. Japonya’nın da potansiyel büyümeyi artırmak ve sonuncu bir mali konsolidasyona müsaade vermek için yapısal ıslahatlara umutsuzca gereksinimi var. Ve büyük kamu borcu, Japonya Merkez Bankası’nın daima para yaratmasına karşın, sonunda sürdürülemez hale gelebilir.

Son olarak, yüksek nüfus yoğunluğu, daha zayıf sıhhat sistemleri ve daha düşük aşılama oranlarının virüsün yayılmasına müsaade vermeye devam edeceği birçok gelişmekte olan iktisat için görünüm daha kırılgan. Bu ülkelerin birçoklarında, iş ve tüketici hassaslığı depresyonda; turizmden elde edilen gelirler kurudu; borç oranları aslında yüksek ve muhtemelen sürdürülemez; ve daha yüksek borçlanma maliyetleri ve daha zayıf para üniteleri nedeniyle finansal şartlar sıkı. Dahası, siyaset gevşetmek için sonlu bir alan var ve kimi durumlarda siyaset güvenilirliği popülist siyaset tarafından baltalanabilir.

Project Syndicate

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu