İş Fikirleri

Para Lazım – Çetin Ünsalan: Varlık içinde yokluk

Parapik sunar ;

Bir işletme düşünün ki, 2018 üzere kur probleminin had safhaya çıktığı bir yılda kar etmiş, fakat ondan sonraki iki yılda, 2018’de ettiği karın 10 katı ziyan yazmış. Bu olabilir mi? Olursa ‘ne değişmiş’ diye sormaz mısınız?

Esasen sorulduğu da görülüyor. PTT’den bahsediyorum. TBMM KİT Komisyonu’ndaki görüşmelerden anlıyoruz ki, son 2 yılda 2 milyar TL’ye yakın ziyan kelam konusu. Hatta tam sayı da şu: 1 milyar 959 milyon TL.

Pekala ne olmuş? Varlık Fonu’na devredilmiş. Devletin kasasına para koyarken, bir anda koyduğu paranın 10 katı ziyan yazmaya başlamış. Sizce de bu işte bir gariplik yok mu?

Aslında bu birinci değil. Daha evvel Çaykur’dan TCDD’ye, Botaş’tan Kayseri Şeker’e kadar birçok kamu kuruluşunda tıpkı yazgının paylaşıldığını görüyoruz. Yanlış idare mi; istismar mı?

Bunu bilmek mümkün değil ve araştırılması gerekiyor. Lakin bunlar olmasa bile gömleğin düğmeleri aslında daha birinci başta yanlış iliklenmeye başladı. Varlık Fonu’nun kurulduğu periyotlarda verdiğim bir röportajda da, yazılarımda da bunu paylaşmıştım.

İşin istismar boyutu kulaktan dolma ya da kanaatle söz edilecek iş değil. Onu yetkilisinin araştırması gerekiyor. Lakin Varlık Fonu’nun zati varlığı sakattı. Neden? O vakitten beri anlatmaya çalıştığımı hatırlatayım.

Varlık Fonu, dünyanın farklı ülkelerinden kullanılan bir sistem ve son derece gerçek. Ülkenin artı kıymetlerinin bir fonda toplanmasını, finansman gereken projelerde yurtdışından faizle borç almak yerine, bu fonun gereksinimi karşılamasını ve günün sonunda da paranın faiziyle tekrar kendi cebine ödenmesini sağlar.

Geri dönüşü olan işlere para verilir. Zira toplumun parasıdır; ödünçtür; yurtdışına faiz ödememek ve ucuz finanse edilen işlere imza atmak için kullanılır. Bizde çok şükür 500 milyon dolara mal edilmesi gereken iş, 3-4 milyar dolara mal olduğu ve kimse de sorgulamadığı için bu türlü bir durum aslında kelam konusu değil.

Dedim ya bizde birinci düğme yanlış iliklendi diye. İktisadı o periyotta Memleketler arası Yatırım Pozisyonu’nda 350 milyar dolar ekside olan bir ülkede kurularak iktisat tarihine geçildi. Tıpkı faiz düşerse enflasyonun düşeceğine inanıldığı gibi…

Tekrar ediyorum; varlık fonu fazla veren güçlü iktisatta işe fayda; bizdeki üzere eksi bakiyedeki ülkelerde; hele de kullananın denetim edebildiği bir sistem kurulmuşsa yalnızca ziyanı büyütür.

Birinci kurulduğu devirde uyarmıştım. Demiştim ki: Bu gidişle günün sonunda gelir yönetimini de içine atar, sonra satarsın. Bu da 21. yüzyılın Düyun-u Umumiyesi manasına gelir. Ne yazık ki ders almayarak emsal bir noktaya sürükleniyoruz.

Yani fon esasen varlığıyla da, işleyiş sistemiyle de tartışmalı. Bunun içine atılan şirketlerin ziyan etmesinden daha doğal bir şey yok. Zira içine her attığınızı ülkenin ziyanına ortak ediyorsunuz demektir. Bunun dışında istismar varsa, o esasen bonus.

PTT özeline dönecek olursak; aslında fon tartışmasından farklı olarak kurulda yöneltilen çok kıymetli bir soru daha var. Soruyu Uygun Parti Samsun Milletvekili Bedri Yaşar ortaya attı. “Pandemi devrinde kargo şirketleri işe yetişemezken PTT nasıl oluyor da ziyan ediyor?”

Çok haklı bir soru değil mi? Pandemide e-ticaretin arttığını zati gözümüzle de görüyoruz. Burada en büyük yükün ve iş hacminin kargo şirketlerinde olduğu da hissediliyor.

Haydi hisleri bir kenara bırakıp KPMG’nin 2021 birinci üç ayını kapsayan Lojistik İtimat Endeksi’nin tespitine bakalım.

“KPMG Türkiye ile İstanbul Üniversitesi Ulaştırma ve Lojistik Fakültesi iş birliğiyle hazırlanan Lojistik İnanç Endeksi açıklandı. Endekse nazaran lojistik dalı 2021 yılını ek yükselişle karşıladı. Ocak-Mart 2021 devrinde, bir evvelki periyoda nazaran yaklaşık yüzde 12 artan endeks 124,74 puanla, ölçülmeye başladığından bu yana en yüksek artışı gösterdi. Endeks geçen yılın birebir devrine nazaran de 40 puanın üzerinde bir artışa işaret ediyor. Kesimin şimdiki durumunu gösteren Mevcut Durum Endeksi artış trendini bu periyotta de sürdürerek 116,06 puana yükseldi. Gelecek Periyot Beklenti Endeksi de 2020’nin son çeyreğine nazaran yüzde 13’lük bir artışla 129.08 puana ulaştı.”

Görüntü buyken PTT’nin ziyanı daha tartışmalı hale gelmiyor mu? Pekala bunun cevabını nasıl alacağız? Ne yazık ki o çok mümkün değil. Zira komite konuşmalarından anlıyoruz ki, son iki yıldır teftiş kelam konusu olmamış.

Lakin hatırlatayım yalnızca bunu PTT ile sınırlamayın. Sorun fonun kuruluşundan başlayıp, kullanım usulüne kadar her alanda hepsini kapsıyor. Sorun, ismi varlık olanın ülkedeki yokluğun üzerine kurulmasında.

[email protected]

Banu İtimat: İktidar – derin devlet bir çuvalda

220 milyon liralık 9 kamu ihalesi birebir şirkete verildi

FÖŞ yazdı: Rant iktisadından “çökme” iktisadına nasıl geçtik?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu