Kapitalizm Nedir, Kapitalizm Tarihi ve Kapitalist Sistem

1
466

Kapitalizm nedir hemen açıklamaya geçmeden önce ekonomik sistemeler içerisinde en çok tartışması yapılan kapitalizm ve kapitalist sistemi araştırırken kapitalizm hakkında çok farklı görüş ayrılıkları olduğunu belirtmek isteriz. Özellikle kapitalizm nedir tanımından çok tarihsel gelişimi, günümüzdeki hali ve bugün ki işleme mekanizması üzerindeki görüş ayrılıkları sizde göreceksiniz.

Kapitalizm

Kapitalizm, sosyal ve ekonomik sistem olarak üretim araçlarının belirli bir sınıfa ait olup işletildiği piyasa ekonomisine göre idare edilen bir sistemdir. Bunun haricinde diğer üç tanım daha yapılabilir ki bu sistemi tanımlamada daha çok bilgi verebilsin. İlk olarak “sermayecilik” tanımı ile kapitalizmin sermaye sahiplerine verdiği önemi gösterir. Diğer bir iktisadi görüş ise tekelleşme ile anılması ve üretim araçları dahil tüm sermayeyi tek elde tutmak ve kontrol ederek piyasaya tamamıyla hakim olmak isteyen iktisadi bir üretim biçimidir. Bir başka yaklaşım olarak Marx tarafından şöyle açıklanmıştır: eğer bir yerde üretim araçlarını kontrolü altına almış, onu tekelleştirmiş bulunan sermaye sahipleri (burjuvazi) ve bu üretimde istihdam edilmek üzere beden gücünü belli bir ücretle işverene arz eden işçiler (proleterya) var ise, orada kapitalizmin özü oluşmuş demektir. (Yavuz Alptekin, KTÜ Sos. Bil. Derg. 2015)

Kapitalizm

Kapitalizm Nedir

Kapitalizm’in geçmişine bakarsak ve daha iyi anlayabilmemiz için kendisinden bir önceki feodalizm dönemini iyi incelemek gerekiyor. Feodalizm ya da derebeylik, çoğunlukla Ortaçağ Avrupası ve yaygın bir çok yerde görünen  toplumsal, siyasal ve ekonomik örgütleniş biçimidir. Tamamen toprak sahiplerinin işçiler üzerinde kurduğu sömürücü düzen olmasa da temellerinin dayanağı olarak gösterilebilir.Kapitalizm öncesi yani feodal sistemin en temel özelliği; üretimin tarıma dayalı olması nedeniyle, lortların, kralların artı değere el koyarak emek sahibine yeterince pay vermemesidir. Yükseliş dönemine baktığımız zaman ise  sanayi devriminden sonra topraklardan daha değerli olan endüstri, mekanik gücü, seri üretim gibi kavramlardan sonra emeğin bunlara dahil olması ve üretimde aktif rol oynaması ile boy göstermiştir.

Kapitalizm’in temellerini oluşturup bugünki şeklini almasında bazı temel kavramlar vardır. Kapitalizm’in devamlılığı için bunların her birinin kusursuz işlemesi gerekiyor.

Kapitalizm Nedir

Özel Mülkiyet

 Kölelik dönemlerinden beri var olan özel mülkiyet anlayışı bir çok ekonomik sistemin temelini oluşturur. Çünkü mülkiyet hakkı insanlara onu koruma, çoğaltma ve daha fazlasını isteme fikri verir. Üretim faktörlerinin tamamı, emek dahil, bir özel mülkiyet altında olsun ki değerini koruyabilsin. Özellikle sermayedar daha fazla sermaye için emek ise daha fazla emeğinin karşılığı için vaz geçilmez bir unsurdur.

Serbest Piyasa

Hem özel mülkiyetin hem de emek ve sermayenin özgür bir şekilde piyasada yer etmesi, el değiştirmesi ve müdahaleler, engeller, baskılar altında kalmadan boy göstermesi gerekir. Bu sayede sistem kendi kendine işleyen bir mekanizma kazanabilecektir. Bu sayede piyasanın fiyat ve ücretler yoluyla kendiliğinden dengeye geleceği düşünülmektedir.

Rekabet

Bu serbest piyasanın işlerliliğini arttırmasında en önemli kavramdır. Serbest, müdahalesiz, bir sistemde başta fiyat olmak üzere herkes kendi karı ve çıkarı için çeşitli yollarla mücadele edecektir. Bu sayede herkes bireysel faydasını maksimuma çıkarmak isteyecek ve toplumsal olarak yükseliş gösterilmesi beklenecektir. Ancak özellikle günümüzde rekabet çok boyutlu bir hal almış ve çeşitli yöntemler geliştirmiştir. Rekabet genellikle üretim faktörleri maliyetleri ile yürütülüp avantaj sağlanmak istenildiğinden bu doğrudan emek girdisine yansımış ve her dönem tartışılmıştır. Günümüz kapitalist sistemine yapılan birçok eleştiri de emek üzerinden yapılmaktadır. Çünkü birer girdi olan diğer üretim faktörlerinin aksine emek her şeyde olduğu gibi bu ekonomik sistemin merkezinde yer almaktadır.

Günümüz Kapitalist Sistemi ve Eleştiriler

İki şeyi birbirinden ayırmakta fayda görüyoruz: Teorideki kapitalizm yani sermayeye odaklı toplumsal ekonomik sistemi ve günümüzde şeklini aldığı kapitalist sistemi. Tarihten beri eleştirilen kapitalizm bugün de eleştirilmeye devam edilmektedir. Ancak o gün yapılan eleştiriler ile bugün yapılan eleştirilerin farklılık gösterildiğini düşünüyorum. Öyle ki günümüzde kapitalist sistem diye adlandırılan ekonomi yapısı eleştirildiği haliyle emeğin yeterince önemsenmediği ve karşılığının alınmadığı, rekabetin çılgın boyutlara ulaşıp rekabet amacını aşıp aşırı üretim ve tüketime zorlama felsefesinin göründüğü bir yapı ile devam etmektedir. Özellikle sermaye sahiplerinin daha fazla karlar elde ederek sermayelerini arttırmalarını, emek sahiplerinin ise yeterince zenginleşemeyip aradaki farkın git gide açıldığı söylenmektedir. Bu da yeniden bir feodal toplum yapısına doğru ilerleme olarak görünmektedir.

Kapitalizmin tarihindeki her krizin nedeni ister finansal olsun ister talep noksanlığına bağlı durgunluklar hepsi birden kapitalizme mal edilmiştir. Öyle ki kapitalizmin kriz çıkarmaktan başka bir işe yaramadığını ve yine bu ekonomik düzenin sonunun bu krizlerden biriyle geleceği söylenmektedir. Çünkü yukarıda saydığımız üretim faktörlerinin sonu geldiğinde, bu krizlerin birisine çözüm bulunamadığında ve tüm dünyayı etkileyen boyuta ulaştığında yeni ekonomik sistem arayışları başlayacaktır. Yani ” Kapitalizmin sonu kendi başarısından gelecektir.” sözü ile de anlatılmak istenen budur.

1 Yorum

  1. Herkesin aklında bir kapitalizm görüntüsü var ancak sistematik olarak işleyişini malesef bilmiyor. Kapitalizim aklımızdaki algıdan çok daha tehlikeli olabileceği gibi çok daha esnek bir sistem olabilir. Bu nedenle kapitalizm nedir irdelerken olaya her yönüyle yaklaşmakta fayda var. Günümüz kapitalist sistemi kötü örnekler taşıdığından başka bir tanımlamasını bilmeyiz.

Cevap Ver

Yorumunuzu yazınız!
adınızı yazın